Sa pagdiriwang ng buwan ng Rosaryo, karaniwang nakatutok ang debosyon ng mga tao sa pansariling hiling at sa paghahanap sa mukha ng Diyos sa katahimikan ng simbahan. Ngunit kasabay ng pagpasok ng Buwan ng mga Magsasaka, itinutuwid ng realidad ang pananaw na sapat na ang panalangin habang nananatiling nakapikit sa nagpapatuloy na pang-aapi sa mga nagpapakain sa bansa. Kaya’t sigaw ng mga aping magsasaka ang humahamon sa mamamayan na lumabas sa pagdarasal lamang at harapin ang mahalagang tanong: saan nga ba talaga makikita ang mukha ng Maykapal sa isang bansang puno ng kawalang-katarungan?

Hindi kailanman nakakulong ang tunay na diwa ng pananampalataya sa pormal na pag-usal lamang ng mga dasal. Ang tunay na debosyon ay pakikipamuhay sa mga pamayanan at mga sakahan — doon kung saan pinuputol ang kabuhayan at patuloy na pinagkakait ang sariling lupa. Kung hinahanap ang mukha ng Diyos sa bawat butil ng rosaryo, kailangan din itong kilalanin sa mukha ng mga magsasaka, sa kanilang mga balat na minarkahan ng init ng araw, sa mga kamay na magaspang mula sa maghapong pagtatanim ngunit patuloy na iginagapos ng pyudalismo, at sa mga boses na pilit na pinatatahimik ng dahas ng mapanupil na estado.

Hindi kailanman nagkayong maging paurong ang diwa ng pananampalataya. Sa pagtatagpo ng debosyon at ng pakikibaka ng mga magsasaka, mangyaring ang bawat butil ng dasal ay maging butil din ng paglaban para sa katarungan. Sapagkat sa bawat magsasakang nananatili sa kabila ng kanilang papel bilang pangunahing tagapaghatid ng pagkain sa lamesa ng bawat pamilyang Pilipino, doon totoong makikita ang kawalan ng katarungan — at doon din nanggagaling ang hamon ng tunay na pananampalataya.

Panunupil at Pandarahas

Sa Negros, hindi ligtas ang mga magsasaka sa kultura ng kawalang-katarungan. Dahil sa likas na yamang taglay ng kaniyang mga lupa, likas din ang pananalaytay ng kalupitan ng estado upang mamantala para sa pansariling interes. Hanggang ngayon, patuloy na kinakaharap ng Negros ang panganib na dulot ng mga militar sa kanayunan — hindi upang protektahan ang mga pesante, ngunit upang magbantay para manupil sa anyo ng panggigipit at pagdanak ng dugo.

Sa mahabang panahon, tila nananatiling karaniwan na ang karahasan sa Negros. Hindi lamang nito saklaw ang Toboso 19 ngayong taon. Narito rin ang Escalante 20 noong 1985, ang Sagay 9 noong 2018, at ang Negros 14 noong 2019.

Sa napakahabang panahon, maraming dugo na ang dumanak sa lupain ng Negros — ang parehong lupang nagbibigay-buhay sa mga magsasaka at sa mga pamayanang kanilang pinapakain.

Pagtindig at Pag-akay

Gaya ng madugo at mapanupil na estado sa Negros, madugo at mapanupil na lipunan din ang kinalakihan at nasaksihan ni Hesus mula nang siya’y ipanganak sa sabsaban. Dulot nito, matikas ang Kanyang pagtindig para sa mga marhinalisadong grupo at patuloy na hinamon ang malupit na sistema ng estado na pinapaburan lamang ang iilan.

Sa Kanyang paglalakbay, inakay at pinagsilbihan Niya ang iba’t ibang klase ng mga tao  — mula sa mga magsasaka at mangingisda, hanggang sa mga grupong itinakwil ang lipunan. Hanggang sa pagkakapako sa krus, bitbit Niya ang paninindigan laban sa pananamantala, patuloy na pagmamalabis ng mga naghaharing-uri, at kawalan ng katarungan.

Ito ang tunay na imahe ni Hesus. Sa kasalukuyang panggigipit, lumalalang militarisasyon, at kalupitang kinahaharap ng mga pesante sa kanilang lupang ninuno, nawa’y magsilbing hamon at lakas ang ebanghelyo ni Hesus upang patuloy na tumindig at makibaka sa karapatan ng mga magsasaka tungo sa tunay at makataong reporma sa lupa.

Sa loob ng pamantasang tinaguriang “bastiyon ng aktibismo,” ang pag-uulat sa mga sektor ng manggagawa, magsasaka, at maralita ay siyang paalala na ang ating mga pluma ay dapat laging nakasawsaw sa tinta ng pakikibakang masa.

Paglilingkod at Pakikiisa

Ang paninindigang ipinamalas ni Hesus ay patuloy na isinasabuhay ng mga indibidwal na tumitindig para sa mga pagsubok na patuloy na kinahaharap ng mga pesante. Sa diwang ito, masasalamin ang tikas ng paninindigan ni RJ Ledesma, isang mamamahayag at aktibista na kabilang sa 19 na pinatay sa isinagawang operasyon ng mga militar sa Toboso, Negros Occidental noong Abril 19.

Bilang isang community journalist, binigyang-diin ni RJ ang mga isyung kinahaharap ng mga komunidad at ang panawagan ng mga maralitang nakikibaka para sa kanilang mga karapatan. Ginamit niya ang pamamahayag upang makiisa sa pakikibaka ng mga inaapi, tulad ng mga magsasakang nagtatanggol sa kanilang lupain hanggang sa mga pamayanang nananganganib mawalan ng tirahan dahil sa mga proyektong solar farm at reklamasyon.

Sa halip na manatili sa simpleng pagsasalaysay, ginamit ni RJ ang pamamahayag bilang daluyan ng hinaing ng mga pesante. Sa huli, ang kanyang mga istorya ay hindi lamang mga simpleng sulat na nailimbag, kundi patunay na buhay ang diwa ng pakikiisa sa paghamok laban sa mga mapang-api. Katulad ni Hesus, buong pusong pinanghawakan ni RJ ang pagtatanggol sa karapatan ng Negrenseng kanyang pinaglingkuran.

Sa kabila ng magkaibang panahong kanilang kinabibilangan, malinaw ang pagkakatulad ng paninindigan nina Hesus at RJ: walang takot na pagtatanggol sa mga inaapi at ang pagtutol sa mga sistemang nagtataguyod ng kawalang-katarungan.

Paggunita at Pakikibaka

Sa pagtatagpo ng buwan ng Rosaryo at mga Pesante, pagkakataon ang paggunita sa buhay ni Hesus at paglilingkod ni RJ Ledesma upang pagnilayan ang paglilingkod sa mga maralita at ang paghamon sa mga kondisyong nagdudulot ng kanilang pagdurusa. Mahalagang kilalanin hindi lamang ang mga ginawa ni RJ, kundi ang mga Negrenseng kanyang pinaglingkuran: mga komunidad na may mahabang kasaysayan ng pakikibaka para sa lupa at katarungan.

Malinaw ang mensaheng kanilang tinutumbok. Hindi sapat ang panalangin at pananampalataya upang tuldukan ang kultura ng karahasan. Hindi ito ang magpapatumba sa malupit na sistemang singdambuhala ng bakunawa. Hindi ito ang puputol sa mga ugat na kinakapitan ng mga tagapagtaguyod ng kamatayan.

Sa halip, kailangang may kaukulang pagkilos na nakasentro sa kapakanan ng mga pesante at katarungan sa mga kasamahang kinitil na ng estado. Higit dito, mahalagang tumbukin ang diwa ng rebolusyonaryong pakikibaka at abutin ang mga tunguhin nito para sa makatarungang lupa at lipunan.

Bilang mga Iskolar ng Bayan at kapwa alagad ng midya, hamon sa atin na huwag ikulong sa panalangin at paggunita ang ating pakikiramay. Hindi sapat na magbigay-pugay sa mga taong naglingkod sa sambayanan kung mananatili naman tayong mga tagamasid sa mga suliraning patuloy na kinakaharap ng mamamayan. Para sa mga mamamahayag, nangangahulugan ito ng paggamit sa midya upang bigyang-puwang ang mga salaysay ng mga magsasaka at ilantad ang mga kondisyong humahadlang sa pagkamit nila ng katarungan.

Sa bawat butil ng rosaryo, nawa’y hindi lamang mukha ni Hesus ang ating maalala, kundi maging ang mga mukha ng mga magsasakang patuloy na lumalaban para sa lupa at katarungan, sa Negros o saan man. Sa pag-alala kay RJ Ledesma, higit nating kilalanin ang mga komunidad na kanyang pinaglingkuran at ang kanilang patuloy na pakikibaka. Sapagkat ang tunay na pagpupugay ay hindi lamang paggunita sa isang buhay, kundi ang pagpapatuloy ng paglilingkod at pakikiisa sa sambayanang nakikibaka.